گفتگو با حجة الاسلام یزدانی مقدم: علامه معتقد است اگر روابط استثمارگرانه و استبدادی رها شود، به انحراف و شرک می انجامد. امام حسین(ع) می فرمایند: ای مردم! اگر اینها مرا بکشند، به بندگی شما هم راضی نمی شوند...
تاکنون از منظرهای مختلفی به قیام امام حسین(ع) نگاه شده است و هر کسی از منظری خاص به نهضت ماندگار سید الشهدا(ع) پرداخته است. یکی از افرادی که در خصوص این قیام، بحثهای جالب و عمیقی دارد، مرحوم علامه طباطبائی(ره) است که در آثار خود بدان پرداخته است. بدین منظور به سراغ حجة الاسلام دکتر احمدرضا یزدانی مقدم، عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و رئیس انجمن مطالعات سیاسی حوزه رفتیم تا با ایشان در این خصوص گفتگو کنیم. لازم به ذکر است که حجم وسیعی از مطالعات دکتر یزدانی مقدم از منظر علامه طباطبائی و فلسفه سیاسی اسلامی است.
توجه به قیام حسینی از یک منظر هنجاری
حجة الاسلام دکتر یزدانی مقدم در آغاز گفتگو با بیان این مطلب که قیام حضرت سید الشهدا(ع) از دیدگاه های متفاوتی قابل تحلیل است، می گوید: علامه طباطبائی(ره) از جنبه های گوناگونی به قیام امام حسین(ع) پرداخته است و مطمئناً علامه به عنوان یک فیلسوف، تحلیلهای خاص فلسفی خود را راجع به قیام امام حسین دارد. ما باید از یک نظریه هنجاری به قیام امام حسین(ع) نگاه کنیم؛ زیرا نهضت امام حسین(ع) فراتر از چارچوب یک نظریه فلسفی است.
توقف سیاستهای مستکبرانه یزید
حجة الاسلام دکتر یزدانی مقدم، به این پرسش ما که چگونه می توان از منظر فلسفه سیاسی علامه طباطبائی، نهضت امام حسین(ع) را تحلیل کرد، این گونه پاسخ می دهد: بعد از ارتحال پیامبر(ص) به مرور پایه های انحراف در اسلام نهاده شد، چون آنها می خواستند آن حکومت عادلانه ای را که پیامبر برقرار کرد تغییر دهند.
وی ادامه می دهد: پیامبر شیوه بهره کشی یک طرفه زندگی اعراب را در آن ایام به رابطه طرفینی تبدیل کرد که در واقع، عبارت دیگری از عدالت اجتماعی و سیاسی بود و آثار آن را می توان در زمان پیامبر دید که با شورا امور را اداره می کرد و می گفت باید در اجتماع روابط عادلانه برقرار باشد.
یزدانی مقدم می افزاید: پیامبر مانند قیصر و پادشاهان دیگر با مردم برخورد نمی کرد. او خود را بنده خدا می دانست و روابط میان حاکم و مردم را از یک استخدام یکطرفه بیرون آورد. بعد از پیامبر این مناسبات جدید تغییر پیدا کرد و مردم از صحنه سیاسی حذف شدند و روابط عادلانه به استخدام مذموم و یکطرفه بدل شد و در دوران معاویه به مرحله خطرناک و بدی رسید.
وی درادامه تصریح می کند: تا اینکه به عصر یزید رسید. وی این روابط استخدام یکجانبه را با مردم به بدترین وجه بدل کرد و مردم را عبد خودش تصور می کرد. چنانچه امام حسین(ع) به این مسأله اشاره کرد و گفت اینها از من بیعت بندگی و ذلت می خواهند. به راستی بیعتی که یزید از سیدالشهدا(ع) می خواست، بیعت عادی و سیاسی نبود. چون او خود را پادشاه و امیر جامعه تصور می کرد.
به گفته رئیس انجمن مطالعات سیاسی، این مسأله تاییدی بر فرمایش علامه است که وقتی استخدام طرفینی به یک استخدام یکطرفه تبدیل می شود، به شرک و بت پرستی می انجامد.
وی ادامه می دهد: تاریخ هم این فرمایش امام را نشان می دهد. چون بعد از شهادت امام، واقعه «حره» در مدینه به وجود آمد و بازماندگان صحابه پیامبر و مهاجر و انصار مورد هتک حرمت قرار می گیرند.
یزدانی مقدم در تحلیل بخش دیگری از دیدگاه مرحوم آیة ا... طباطبایی می گوید: علامه معتقد است اگر روابط استثمارگرانه و استبدادی رها شود، به انحراف و شرک می انجامد. امام حسین(ع) می فرمایند: ای مردم! اگر اینها مرا بکشند، به بندگی شما هم راضی نمی شوند.
به گفته دکتر یزدانی مقدم، از دیدگاه علامه طباطبائی، اگر این سیاست اباعبدا... (ع) و حماسه او نبود، یزید و یزیدیان در اجرایی کردن اهداف خودشان موفق می شدند، هر چند اینها در یک مقطعی یک موفقیت نسبی پیدا کردند. اما این نهضت عظیم امام حسین(ع) در کربلا، برنامه آنها را به هم ریخت و آنها را از رسیدن به اهداف شومشان باز داشت.
قیام حسینی و تحولات اجتماعی
حجة الاسلام دکتر یزدانی مقدم با تاکید بر این موضوع که ما باید به اهمیت این قیام در اثرگذاری عمیق و درازمدت توجه داشته باشیم می گوید: علامه وقتی نهضتهای انبیا را بررسی می کند و تأثیر آنها را بر روابط اجتماعی سیاسی تحلیل می کند، می گوید: در طول تاریخ که حکومتهای استبدادی بر سر کار بودند، یکی از چیزهایی که باعث شکسته شدن آنها شد، نهضتهای انبیا بود که با پایه گذاری یک اعتقاد توحیدی و ارزشهای دینی، موفق شدند تأثیر عمیق فرهنگی از خود بر جای بگذارند که به دنبال آن، انقلابهای سیاسی اجتماعی و تحولات سیاسی اجتماعی رخ داد. در نهضت کربلا هم شاهد بودیم که وجود مقدس امام حسین(ع) باعث تحولات عمیقی در حکومت اسلامی شد. زیرا خدا می داند حکومتی که در آن زمان به واسطه یزید اداره می شد و به ظاهر اسلامی بود، به کجا می انجامید و اسلام را به کجا می برد. قیام اباعبدا... الحسین(ع) توانست با تأثیرگذاری در لایه های عمیق درونی فکری، فرهنگی، ایمانی و انسانی اجتماع و مردم باعث سد کردن این انحرافها شود.
منبع: باشگاه انديشه
مشترك خبرخوان نظرات اين مطلب شويد
